هر گونه تلاش جامعه شناسانه برای تعیین این مسأله که آیا اسلام مانع پیشرفت سرمایه داری صنعتی شده است یا نه‘ باید در متن تحلیلی جامعتر و وسیع تر از مشخصات کلی اجتماعی‘ سیاسی و اقتصادی تمدن اسلامی انجام می گیرد. این مساله گسترده جامعه شناسی تطبیقی‘ به نوبه خود‘ نمی تواند از انزاع دیرینه بر سر شباهت ها و تفاوت های تکامل تاریخی عالم اسلام جهان و مسیحیت مجزا گردد. بدینسان‘ مطالعاتی که برای بررسی روابط میان نهادهای اسلامی و رفتار اقتصادی‘ از مسائل نسبتاً محدودی چون فعالیتهای کارفرمائی بهره جسته اند‘ تنها جنبه های معینی از رویارویی تاریخی و جامع میان فرهنگ های اسلامی و مسیحی را مورد مطالعه قرار داده اند. مفاهیم سیاسی و دانشگاهی موجود درباره واقعیت اجتماعی اسلام بدنبال قرنها کشمکش نظامی و اقتصادی برای تسلط بر خطوط تجاری جهانی شکل گرفته است. به علاوه نمونه ها و معیارهای شاخصی که برای درک ساختارهای اسلامی مورد استفاده قرار گرفته اند‘ از متن کشمکش های سیاسی اروپا در اوان پیدایش حکومت های مطلقه در قرن هفدهم و دموکراسی پارلمانی در قرن نوزدهم سربرآورده اند. این ملاحظات صرفاً نشان دهنده این واقعیت است که هرگونه ارزیابی از بحث هائی که بر سر رابطه اسلام و کاپیتالیسم صورت گرفته می بایست بطور همزمان کنکاشی در جامعه شناسی شناخت باشد.

بسیار پیش می آید که کارکنان بهداشت عمومی‘ از هر رده یا تخصصی که هستند‘ در انجام هدفهای شغلی خود‘ یعنی در تامین سلامت مردم‘ با موقعیتها وشرایطی روبرو می گردند که پیشرفت کارشان را متوقف یا کند می سازد. این گونه موقعیتها و شرایط را‘ به خاطر سختی ها و دشواری هائی که در راه رسیدن به هدف های مورد نظر ایجاد می کنند می توان اصطلاحاً ‹‹مشکل›› بهداشتی نامید. از آنجا که اولین قدم در راه برداشتن یا دور زدن هر مانع و رادعی شناختن آن است‘ آشنا شدن با مفهوم ‹‹مشکل›› و عناصر تشکیل دهنده آن‘ متصدیان تأمین سلامت عموم را با نقشه ای ذهنی مجهز خواهد ساخت که احتمالاً برای یافتن راه حل ‹‹مشکل بهداشتی›› سودمند خواده بود. به منظور ارائه چنین ذهنی است که ذیلاً به توصیف ‹‹مشکل››‘ ‹‹بهداشت››‘ و ‹‹مشکل بهداشتی›› خواهیم پرداخت.

در بسیاری از منابع جمعیت شناسی چنین متداول بوده است که صاحبنظران جمعیتی را به چهار گروه تقسیم کنند: طرفداران افزایش جمعیت • مخالفین افزایش جمعیت • طرفداران جمعیت ثابت • طرفداران حدمتناسب جمعیت وضعیت ناشی از میزان رشد بطئی جمعیت تا قبل از مرحله انقلاب صنعتی عموم صاحبنظران سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ار واداشته بود که با رشد جمعیت سرسازگاری داشته باشند وافزایش حجم و تعداد جمعیت را موافق رشد و توسعه جوامع تلقی کنند. البته از فحوای کلام بسیاری از آنان چنین برمی آید که به نوعی حدمتناسب جمعیت را ارجح می دانسته اند. زیرا در ضمن موافقت با رشد جمعیت شرط و شروطی بر آن قائل بوده اند. بعد از انقلاب صنتعی و در اواخر قرن هجدهم میلادی در ابتدا در معدودی از کشورها و سپس در قرن نوزدهم در تعداد بسیاری از کشورها و در قرن حاضر در تمامی کشورها رشد سریع و شتابان و بی سابقه جمعیت مشاهده می شود. هم زمان با شروع رش سریع و مستمر جمعیت در مرحله بعد از انقلاب صنعتی پاره ای از صاحبنظران اجتماعی و اقتصادی میزان رشد زیاد جمعیت را بتدریج مسئله و معضلی دانستند که قادر است موجب ضیق منابع و امکانات گردد. اولین کسی که با صراحت رابطه نامتعادل میان رشد جمعیت و تولید غلات را گوشزد کرد رابرت مالتوس کشیش و اقتصاددان انگلیسی است. گو اینکه نام مالتوس مخالفت با رشد جمعیت را تداعی می کند ولی در واقع مالتوس هم مانند پیشینیان خود به حد متناسب رشد جمعیت علاقه مند بوده است منتهی زمان و مکان مالتوس او را واداشته است که تقلیل رشد فزاینده جمعیت را متناسب بداند.

در این مقاله سعی شده است که در قالب چارچوب نظری نوسازی‘ تغییرات و دگرگونی های جامعه روستائی – قبیله ای منطقه شادگان مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. به عبارت دیگر هدف از این پژوهش‘ ارزیابی نظریه نوسازی از لحاظ کاربردی است. اما از آنجا که نظریه پردازان نوسازی متعددند‘ لذا در این جا‘ تاکید ما بیشتر برآراء اسملسر Smleser پیرامون توسعه اقتصادی و دگرگونی اجتماعی است. به منظور ارزیابی نوسازی از لحاظ کاربردی لازم است که دو مسئله مختلف مورد بررسی قرار گیرد. اول اینکه آیا کاربرد این نظریه می تواند مسائل و روابط جامعه شناختی اساسی را مشخص کند و روابط مربوط به توسعه را در جوامع روستائی – عشایری معاصر تعیین نماید و از این رو کمک کند که پویائی دگرگونی اجتماعی را کامل تر درک کنیم. دوم اینکه فرضیه های به کار رفته در این مدل برای درک پیچیدگی های مسأله توسعه و توسعه نیافتگی مناسب و کافی است یا خیر؟ در این پژوهش ابتدا دیدگاه نظری نوسازی و آراء برخی از متفکرین آن مورد بررسی قرار می گیرد و سپس در پرتو دیدگاه نظری اسملسر تغییرات و دگرگونی های حاصله در جامعه روستائی – قبیله ای شادگان تجزیه و تحلیل شده و در پایان اعتبار و شایستگی تجربی این دیدگاه در تحلیل مسائل توسعه مورد بررسی قرار می گیرد.

شهرها مولود روستاها هستند. اضافه تولید محصولات کشاورزی از یک طرف و مهاجرت از روستا به شهر از طرفی دیگر تا چند دهه پیش‘ موجد گسترش شهرها و شهرنشینی بوده اند. اگر تا چند دهه پیش و قبل از گسترش ارتباطات‘ شهرها وابسته به دهات بودند‘ امروزه روستاها‘ نه تنها تابع بلکه اسیر شهرها هستند. روند تغییرات جمعیتی و مراکز استقرار جمعیت نشانگر کاهش تعداد و حجم نقاط روستائی است. مفاهیم قبل از پرداختن به مسائل وموانع جامعه شناختی توسعه روستائی در ایران ضرورت دارد تا نسبت به تعریف مفاهیم اساسی مربوط اقدام شود. واژه های توسعه‘ روستا‘ توسعه روستائی‘ جامعه شناسی نه تنها درتعاریف غالب صاحبنظران متفاوت هستند بلکه مسئولان و مجریان برنامه های عمرانی نیز هر یک تلقی خاصی از از این واژه ها دارند. تفاوت در برداشت ها با عنایت به پویائی ای واژه ها به گونه ای است که آنها را در حد یک ‹‹مشترک لفظی›› تنزل می دهد. رشد‘ توسعه اقتصادی‘ توسعه اجتماعی‘ توسعه‘ واژه هائی هستند که کارکرد و کاربرد آنها با پیدایش مقوله برنامه ریزی بعد از جنگ جهانی دوم‘ یکی بعد از دیگری مطرح شده اند وبا اینکه هر واژه مفهوم خاص خود را دارا بوده‘ لکن بدلیل پویائی نظریات ومقولات مربوط به برنامه ریزی‘ مفاهیم مختلفی برآنها بارشده است.

unavailable

خودکشی بعنوان موضوعی جهت بحث و فحص وتحقیق و تدقیق‘ پیش از آنکه امیل دورکهایم (E. Durkheim) جامعه شناس شهیر و فرزانه فرانسوی آن را به سال 1879 میلادی در اثر جاودانه اش تحت عنوان "خودکشی " (Le Suicide) در قالب یک نظریه جامعه شناسی ارائه نماید‘ در طول قرن هجدهم مورد توجه بسیاری از اندیشمندان وصاحب نظران قرار داشت. مع الوصف تا قبل از قرن نوزدهم و تزاید نرخ خودکشی در بسیاری از کشورهای اروپائی‘ توجه اغلب محققین به اثرات و نتایج اخلاقی عمل خودکشی معطوف بود تا تحقیق درباب علل موجده آن. در طول قرن نوزدهم محققین متعددی به طالعاتی در باب خودکشی دست زده و در همه گیرشناسی (Epidemiology) وسبب شناسی (Ethiology) آن تدقیق نمودند. از آن میان می توان به مطالعه فالره (Falret, 1822)‘ گوری (Guerry)‘ لیزله (Lisle, 1833)‘ لگویت ( Legoyt,1881) در فرانسه‘ گوتله (Qutelet, 1835)در بلژیک‘ وگنر (Wagner, 1864)‘ و مازاریک (Massaryk,1881)در آلمان‘ مورسلی (Morselli, 1878) و فری (Ferri, 1883) درایتالیا اشاره کرد. مع الوصف امیل دورکهایم جامعه شناس اواخر قرن نوزدهم فرانسه را می توان بعنوان پایه گذار تحقیق و تجزیه و تحلیل جامعه شناسی خودکشی به شمار آورد. با آنکه اندکی بیش از یک قرن است که از انتشار اثر امیل دورکهایم می گذرد‘ هنوز به عنوان مهمترین اثر جامعه شناسی خودکشی مطرح است. بزعم رابرت مرتن (R.Merton) جامعه شناس معاصر آمریکایی "یکی از بزرگترین قطعات تحقیقات جامعه شناسی که تا به امروز توسط فردی ساخته و پرداخته شده است متعلق به امیل دورکهایم و اثر کلاسیک او یعنی خودکشی است". آنتونی گیدنس (A.Giddens) می نویسد "اصالت اثر دورکهایم نه در نشان دادن همبستگی های آماری بین متغیرهای اجتماعی و ارائه یک کار تجربی‘ بل در تدوین و فورمولاسیون یک تئوری و نظریه جامعه شناسی خودکشی است. چه بسیاری از نتایج تجربی ای که دورکهایم در (Le Suicide) بدان ها نائل گردیده پیش از او توسط محققین دیگری ارائه گردیده بود. بنظر جرج لندبرگ ( G. Landberg) " جامعه شناسی شاید از علوم معدودی است که مؤسسین و پیشگامان آن در یکصد سال پیش چنانچه مجدداً حیات یابند و در جمع جامعه شناسان امروز وارد شوند چندان احساس ضعف و ناتوانی نخواهند کرد ". دورکهایم شاید از آن دسته علما و اندیشمندانی باشد که منظور نظر لندبرگ است. معمولاً معیارهائی جهت ارزیابی آثار علمی و شخصیت آکادمیکی یک عالم در دنیای علم و حوزه های مختلف معارف بکار می رود. ماریس (R. Maris) به سه معیار عمده در این خصوص اشاره می کند: 1- تعداد موارد ارجاع شده (Citation) به آثار یک عالم‘ نویسنده ‘ محقق و یا یک نظریه از سوی دیگران 2- تأثیراتی که یک عالم بر دیگر صاحب نظران و محققان در حوزه مربوطه گذارده است. 3- بعنوان محرکی عمده در تولید تحقیقات و در تفحصات و تجسسات علمی مطرح است به نظر ماریس دورکهایم و اثر جاودانه او "خودکشی" در همه معیارهای فوق الذکر جایگاهی شامخ دارد و بعنوان نظریه پردازی فرزانه و نظریه ای یگانه جلوه می کند. نطریه خودکشی دورکهایم همچنین بطور گسترده ای بر مطالعات و نظریات بعدی در باب خودکشی تأثیر گذارده است و در همان طریقی که "اخلاق پروتستان و روح سرمایه داری" (Protestant Ethnic and spirit of Capitalism) ماکس وبر (Max Weber) منبع الهام و محرکی برای بسیاری از محققین و اندیشمندان در بررسی هیا مربوط به نقش ارزشها در توسعه اقتصادی جامعه سرمایه داری غربی شد‘ خودکشی دورکهایم نیز بر بسیاری از محققین و صاحب نظران علوم اجتماعی و رفتاری در مطالعات مربوط به خودکشی تأثیر فزاینده ای داشت و راهگشا و زمینه ساز تحقیقات و بررسی های عدیده ای در این باب گردید. من باب مثال از چند جامعه شناس و نظریه پرداز صاحب نامی که تحت تأثیرخودکشی دورکهایم بعنوان نخستین اثر منظم و معتبر در زمینه مفهوم اجتماعی خودکشی به تفحص و تتبع در باب مفاهیم رفتار اجتماعی‘ ساخت اجتماعی‘ زمینه اجتماعی شخصیت‘ یکپارچگی و همبستگی اجتماعی‘ انحراف و آنومی‘ خودکشی و عوامل اجتماعی آن پرداخته اند می توان نام برد . از آن میان:

unavailable

unavailable

شاخه ای از جامعه شناسی را که به مطالعه روابط بین تفکر و جامعه می پردازد‘ می توان جامعه شناسی معرفت نامید. صرف نظر از تحلیل جامعه شناختی و علمی و اثبات شده معرفت‘ همانگونه که از خود واژه معرفت هم می شود فهمید‘ مدعیان جامعه شناسی معرفت عملاً با گستره کاملی از محصولات تفکر‘ از فلسفه گرفته تا ایدئولوژی‘ از دکترین سیاسی گرفته تا علم کلام سر و کار داشته اند. جامعه شناسی معرفت‘ در کلیه این میدان ها درصدد است تا ایده های مورد مطالعه را به آن زمینه های اجتماعی تاریخی ارتباط دهد که این ایده ها محصول و برگرفته از آن هستند. جامعه شناسی معرفت‘ خصوصاً بدلیل کاوش در مسئله حقیقت و اعتبار ایده های تحت بررسی اش‘ غالباً درگیر بحث هایی بوده که ضرورتاً برخی از احکامش را از نظر معرفت شناختی مورد شک و تردید قرار داده است. مثلاً آیا تلاش برای استخراج ریشه های خاص قضایای ذهنی از موقعیت اجتماعی مبنی بر آن ‘ به یک نسبی گرایی مطلق نمی انجامد؟ این بحث ها مهم و شورانگیزند‘ اما فعلاً به سبب مسائل مهمتر مجبوریم از آنها صرف نظر کنیم‘ زیرا به اعتقاد ما پیدایش یک ایده هرگز مؤید اعتبار یا عدم اعتبار آن نیست. اساساً ما در اینجا با ادعایی سروکار خواهیم داشت که بین ساخت های اجتماعی از یک سو و مقالات تفکر و ایده هایی که در درون چنین ساختهای اجتماعی عمل می کنند‘ از سوی دیگر روابط فونکسیونی وجود دارد. اگر چه جامعه شناسی معرفت ریشه در تفکر قرن نوزدهمی اروپا دارد‘ اما پیشینه آن به گذشته های بسیار دورتری باز می گردد. وقتی بیکن (Bacon) نوشت: ‹‹عواملی که بر ذهن اثر گذاشته و آنرا تحت تاثیر قرار می دهند‘ از یک سو آثار طبیعت است که در زمره عوامل ذاتی و درونی اند و از طریق جنسیت‘ سن‘ منطقه‘ سلامتی و بیماری‘ زیبایی و زشتی و امثال آن بر ذهن اثر می گذارد؛ و از سوی دیگر عوامل بیرونی هستند مانند حاکمیت‘ نجابت‘ حرامزادگی‘ ثروت‘ نیاز‘ طرف مشورت بودن‘ گمنامی ‘ کامیابی‘ سیه روزی‘ فرصت های ثابت‘ فرصت های متغیر‘ مراتب دانایی و فرهنگ‘ و امثال آن››. او در واقع حوزه های فکری را طرح ریخت که بعدها در قلمرو جامعه شناسی معرفت قرار گرفت. اگر چه می توان در میان متفکران قرون هفده و هجده اروپا چشم اندازهای مشابهی از وقوع جامعه شناسی معرفتی نظام یافته را نشان داد‘ لیکن این حقیقت همچنان بقوت باقی است که جامعه شناسی معرفت‘ از دو جریان اساسی تفکر اروپایی قرن نوزدهم‘ یکی سنت مارکسیستی در آلمان و دیگری سنت دورکیمی در فرانسه ریشه گرفته است. اگرچه همچون شاخه های بعدی‘ این دو جریان اصلی‘ در کلیه فرض های اساسی خود بهیچوجه به یکدیگر نزدیک نشدند‘ لیکن غالب تئوری پردازها در این زمینه از این دو مکتب کار خود را آغاز می کنند. سنت پراگماتیسم و رفتارگرایی اجتماعی در آمریکا را باید به عنوان سومین محور تأثیر بر رشد و توسعه جامعه شناسی معرفت بحساب آورد‘ زیرا تفکر آمریکایی معاصر در حوزه جامعه شناسی معرفت را می توان ترکیبی از سنت های اروپایی اولیه در این زمینه با تفکر آمریکایی در سنت پراگماتیستی و رفتارگرایی دانست.

unavailable

unavailable

در سال های اخیر الگوهای متعددی در زمینه رفتار مصرف کننده و بخصوص پیرامون مطالعه رفتاری عوامل مؤثر در تصمیم گیری در فراگرد خرید کالا یا خدمات‘ بوسیله صاحب نظران علم بازاریابی ارائه شده است. یکی از این الگوها ‘ مدل معروف هاورد – شس می باشد. این مدل در سطح وسیعی مورد قبول پژوهشگران دانش بازاریابی قرار گرفته‘ در عین حال مورد انتقاد بعضی از محققین صاحب نام نیز واقع گشته است. هدف این مقاله‘ در درجه اول‘ معرفی مدل مذکور و مکانیزم رفتاری خرید کالا و خدمات بوسیله مصرف کننده می باشد. برای این منظور ابتداء رفتار مصرف کنندگان (خریداران) از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گرفته و سپس الگوی هاورد – شس تشریح خواهد شد. سرانجام‘ نظرات منتقدین مورد توجه قرار خواهد گرفت. برای شناخت دقیق علل تغییرات رفتاری مصرف کننده‘ دانشمندان و صاحب نظران دانش بازاریابی‘ از سه زاویه به این مقوله نگریسته به این مقوله نگریسته اند: 1- اقتصاد 2- روانشناسی 3- جامعه شناسی پژوهشگران علوم اجتماعی در هر یک از موارد فوق تحقیقات وسیعی بعمل آورده اند تا روشن کنند که چه عوامل رفتاری موجب می گردد که مردم اقدام به خرید نوع خاصی از کالا یا خدمات نموده و از خرید انواع دیگر آن خودداری نمایند. اقتصاددانان‘ انگیزه مصرف که خود مولد تقاضا می باشد را محور اصلی تحلیل قرار داده و روابط رفتار خریداران را با عوامل معین اقتصادی (مثل درآمد سرانه ‘ توزیع درآمد‘ درآمد قابل مصرف افراد و ... خصوصیات آنها) مورد بررسی قرار داده اند. روانشناسان مطالعه رفتاری خریداران را در چهارچوب تئوری ها و مفاهیم یادگیری‘ انگیزه های فردی که زمینه ساز رفتار خریداران می گردد‘ نفوذ و سلطه نیازهای فردی و آثار آن بر رفتار خریدار‘ و بالاخره درک یا شناختی که مصرف کننده از نوعی کالا یا خدمات پیدا می کنند‘ مورد توجه قرار داده اند. جامعه شناسان در تحلیل خود به نفوذ رفتار گروهی بررفتار فرد‘ آثار رفتار فرد بررفتار گروه‘ اشاعه افکار در زمینه همه گیر شدن نوعی کالا بین گروه های مختلف اجتماعی‘ جاافتادن یا جا گرفتن فرهنگ مصرف نوعی کالا یا خدمات در میان اعضاء گروه‘ توجه داشته اند. اکثر مدل های رفتاری مصرف متداول‘ به ابعاد اقتصادی – اجتماعی – روانشناسی رفتار مصرف کننده توجه داشته و روابط و ضوابط پیچیده حاکم بر آن را از زوایای مختلف دیدگاه های فوق تشریح نموده اند. در اینجا‘ برای درک بهتر عملکرد مکانیزم مدل های رفتاری مصرف کننده تحلیل گردیده‘ سپس مدل های رفتاری مصرف شرح داده می شود.

ایران از جمله کشورهایی است که با رشد بی رویه جمعیت روبروست. بررسی های آماری نشان می دهد که جمعیت ایران از سال 1355 تا 1370 یعنی طی 15 سال‘ 23 میلیون نفر افزایش داشته است و این در حالی است که در سوئیس طی 10 سال گذشته تنها نیم میلیون نفر بر جمعیت این کشور افزوده شده است. بدون شک چنین رشدی نه تنها برای خانواد های پر اولاد‘ بلکه برای جامعه ما از جهات گوناگون منجمله در زمینه های اقتصادی – اجتماعی یک خطر جدی است. طبق گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران هر ساله 30 درصد از نیاز غذایی ایران از خارج وارد می شود که در صورت ادامه روند رشد جمعیت‘ این رقم در سال 1385 به 60 درصد خواهد رسید. این در حالی است که به گفته کارشناسان سازمان جنگل ها و مرا تع هر ساله یک میلیون هکتار از خاک ایران به کویر تبدیل می شود. از طرف دیگر‘ با افزایش جمعیت و ضرورت تامین مسکن جمعیت افزوده شده‘ هر ساله بخش قابل ملاحظه ای از زمین های زراعی به ساخت و تامین مسکن اختصاص می یابد. هر ساله احداث 30 هزار کلاس درس پاسخگوی یک میلیون دانش آموزی که سالانه به جمعیت کشور اضافه می شوند نیست و ... علاوه بر این مدیرکل کنترل جمعیت و تنظیم خانواده وزارت بهداشت‘ درمان و آموزش پزشکی اعلام می دارد که سالانه 330 هزارنفر به جمعیت جویای کار در کشور افزوده می شود. گرچه عوامل متعددی منجمله عوامل بهداشتی و کلینیکی در نوسانات سطح باروری و در نتیجه جمعیت کشور دخالت دارند‘ لیکن بررسی های مقدماتی نشان می دهد که وضعیت اشتغال زنان نیز یکی از عوامل عمده بر تعداد فرزندان آنان می باشد‘ بدین معنی که تعداد فرزندان زنان شاغل کمتر از تعداد فرزندان زنان خانه دار است. بدین جهت تصمیم گرفته شد که اثر این عامل بر روی تعداد فرزندان یکی از اقشار نسبتاً محروم پراولاد این جامعه‘ یعنی قشر کارگر مورد آزمون قرار گیرد. نتایج این تحقیق مسئولین مربوطه را قادر خواهد ساخت تا لااقل برای پاره ای از مسائل جمعیتی خانواده های این قشر به چاره جویی بپردازند.

از خصوصیات فرهنگ‘ الگودار بودن آن است. یعنی اینکه‘ اعمال انسان از رفتارهای خرد و حرکات کوچکتر تشکیل شده است که از ترکیب آنها مدل و نمونه ای پدید می آید. به عبارتی‘ الگو بیانی از نظم است و بر مجموعه ای از روشهای رفتاری و ساخته های قابل رؤیت انسان دلالت می کند. با این وصف الگو نظم مطلق نیست و استثناهایی و انحرافات جزیی قابل اغماض در آن وجود دارد. تمایل به هم آهنگی و ساختن قالبهای الگویی در فرهنگ بسیار قوی است و انسان پیوسته تحت فشار است تا رفتارش را با الگوهای موجود هم آهنگ سازد و این هم آهنگی در زمینه های مختلف فرهنگی (مادی و غیرمادی) قابل مشاهده است. انسان شناسان با توجه به خصوصیت الگویی فرهنگ‘ نظریه ای رائه داده اند که به نظریه الگویی فرهنگ معروف است. طبق این نظریه روش رفتاری ای که فرهنگ جامعه ای را تشکیل می دهد نمایانگر تعمیمی درباره رفتار همه یا بعضی از اعضاء همان جامعه است و لذا از عادات شخصی افراد بشمار نمی رود و همچنین فرهنگ هر جامعه ای مرکب از شبکه پیچیده ای از عناصر است که در نظامی منسجم با یکدیگر مرتبط اند. این اندیشه را "تمامیت فرهنگی" نیز نامیده اند. از آنجا که الگوها نمایانگر هنجارها و قواعدی هستند که رفتار مردم را اداره می کنند و از آنجا که هر جامعه ای با رفتارهای الگودارش مشخص می گردد لذا جهت درک بهتر فرهنگ هر جامعه‘ شناخت الگوهای فرهنگی آن ضروری است. الگوهای فرهنگی بسیار متنوع اند و بر حسب میزان صراحت و آشکار بودنشان طیف وسیعی را تشکیل می دهند. در یک طرف طیف الگوهایی قرار دارند که به آسانی قابل مشاهده و تعمیم اند‘ مثل غذا خوردن‘ لباس پوشیدن‘ خانه ساختن‘ همچنین آداب و رسوم‘ تشریفات‘ مراسم و اعیاد و غیره‘ و در طرف دیگر الگوهایی قرار دارند که به آسانی قابل مشاهده و کشف نیستند‘ یا بهتر بگوییم به آسانی قابل درک و بیان نمی باشند و کشف آنها حتی برای انسان شناسان به سهولت صورت نمی گیرد و چه بسا که افراد جامعه برای بیان این قبیل الگوها واژه خاصی ندارند و نمی توانند آنها را در قالب کلمات بیان کنند و از اظهار صریح آن ها عاجزند. این قبیل الگوها را الگوهای خاموش می نامند. الگوهای خاموش اشکال مختلف دارند و ما در زیر به بحث درباره برخی از آنها به طور جداگانه می پردازیم.

"تنها قضای آسمانی و یگانه بلیه ای که ممکن است بر گروهی از مردمان فرود آید و سرشت آنها را از شکفتن باز دارد منزوی بودن است. (کلود. لوی استروس – نژاد و تاریخ‘ دوفوئل ‘ پاریس 1961 صفحه 37) با وجود اینکه مسئله فنون نسبتاً مورد غفلت واقع شده است‘ در مطالعات انسان شناسی و همچنین در تاریخ جنبه بنیادی دارد. در تاریخ انسان شناسی‘ بویژه در نوشته های آندره لورواگوران نقش فعال و تعیین کننده عنصر فن در فرهنگ و تاریخ جوامع از دوره ماقبل تاریخ تا به امروز بخوبی نشان داده شده است. از سوی دیگر آندره جورج هودری کورت نه تنها بر روی برخورد بین فنون در زندگی اجتماعی بلکه برخورد بین گیاهان پرورش یافته و حیوانات تأکید کرده است. این دو نویسنده و محقق نشان می دهند که پی بردن به میزان توسعه اندیشه و تفکر در یک جامعه و یا در هر نوع گروه انسانی (جامعه در حالت کوچندگی و یا عشایری) بدون تجزیه و تحلیل نظام تکنیکی آن امکان پذیر نمی باشد زیرا مطالعه تکنولوژی نه تنها درجه توانائیها و امکانات بومی و مادی منطقه جغرافیائی را دربر می گیرد بلکه نظام فرهنگی و سیاسی گروه اجتماعی مزبور را نیز تعیین می کند. این محققان در طی پژوهشهای مردم شناسی در زمینه‘ فنون بسیاری از موارد انتشار تکنولوژی و تبادلات فرهنگی بین جوامع را مشاهده و مورد توجه قرار دادند. آندره لورواگوران با استفاده از روشهای سیستماتیک وتئوریک به ابهامات و ناشناخته های مسئله پخش و نشر فنون می پردازد. آندره جورج هودری کورت نیز در این زمینه مثالهایی ارائه کرده است. مسلئه انتشارتکنولوژی تا آن حد در نظر لوراگوران حائز اهمیت بوده که وی در کتاب "محیط و فنون" خود فصل کاملی را به آن اختصاص داده است. پژوهشهای وی در زمینه دوره ماقبل تاریخ نشان می دهد که در آن زمان نیز مسئله پخش و نشر بحدی زیاد بوده است که کار تشخیص اختراع کننده از کسی که آن اختراع را به عاریت گرفته دشوار می باشد. این تحقیقات همچنین بیان می دارد که برای انجام یافتن کار پخش و نشر تکنولوژی‘ مجموعه ای کامل از شرایط (فرهنگی‘ محیطی‘ اقتصادی‘ سیاسی و غیره) لازم و ضروری می باشند و چندان اغراق آمیز نخواهد بود اگر از تکنیک بعنوان عامل تعیین کننده تکامل نام ببریم‘ زیرا هرگز دیده نشده که در جامعه ای تکنیکهایی با تأثیر کمتر جای تکنیکهای مؤثرتر را گرفته باشند (برای مثال تعویض گاوآهن با خیش). پژوهشهای آ.ج. هودری کورت مثلاً در زمینه اشاعه نحوه بستن اسب به درشکه به سبک جدید و یا تکنیک ذوب آهن در قرون وسطی و مطالعات عمیق نیوهام پیرامون علوم چینی نتایج مشابهی را به بار می آورد.

unavailable

unavailable

unavailable